No. 11 Konunun Özünü Kaçırma Safsataları
Konuyu Saptırma Safsatası
İngilizcesi: Red Herring
İyi de, çatı parası nereye gitti?
Çati parasi nereye gitti herif? Dün masanın üstündeydi.
Sen asıl komşunun oğlana bak, gene gece üçte geldi!
Komşunun oğlu gelmiş de para bulundi mi Temel?
Nedir?
Sıkışınca ortaya bambaşka bir konu atmak, herkes onun peşine düşsün diye. Yeni konu ilginç olabilir, hatta önemli; ama sorulan soruyla alakası yok, soru da hâlâ cevapsız.
Kalıbı
- A: “X hakkında ne diyorsun?”
- B: “Asıl Y’ye bakmak lazım!” (Y ilgi çekici, X ile alakasız)
- Herkes Y’yi konuşur; X unutulur.
Neden tutmaz?
Konuyu değiştirmek, cevap vermekten kolaydır; hele yeni konu kızdırıcı ya da dedikoduysa. Numaranın gücü dinleyenin dikkatinden gelir: dikkat yeni yemi yakalar, eski soruyu bırakır. Adı da buradan: av köpeklerini şaşırtmak için izin üstüne kokulu balık sürülürmüş.
Nasıl yakalarsın?
- Cevap, soruyla aynı konuda değil.
- Yeni konu daha kızdırıcı ya da daha çekici; dikkat oraya kayıyor.
- Cümle “asıl…”, “ondan önce…”, “bunu bırak da…” diye başlıyor.
Ne dersin?
Yeme atlama. “Onu da konuşuruz. Şimdi soruma dönelim: [soruyu aynen tekrarla].” Gerekirse üç kere tekrarla; her tekrar, kaçışı biraz daha görünür yapar.
Safsata olmadığı zaman
Konuyu değiştirmek her zaman kaçış değildir. “Bu soruyu cevaplamadan önce şunu bilmemiz lazım” diyerek gerçekten bağlantılı bir şeyi öne almak meşrudur; yeter ki bağlantı gösterilsin ve sonra soruya dönülsün. Safsata, bağlantı yokken ve dönüş hiç gelmeyince.
Örnekler
- İş“Rapor neden gecikti?” “Asıl şu yeni ofis düzeni verimliliği öldürüyor.”
- Aile“Notların neden düştü?” “Anne, sen kardeşimin telefonunu gördün mü, sabaha kadar oynuyor.”
- Sosyal medyaBir ürünün kusuru sorulunca cevap: “Rakip firmanın skandalını duydunuz mu?”
- Futbol“Bu maçı neden kaybettik?” “Hakemin geçen sezonki maçını hatırlıyor musunuz?”