No. 14 Konunun Özünü Kaçırma Safsataları petitio principii
Kısır Döngü Safsatası
İngilizcesi: Begging the Question
Doğru, çünkü doğru. Kanıt dediğin, şapka takmış iddia.
Şükrü köyün en dürüst esnafı. Hiç yalan söylemez.
Nereden biliyisun yalan söylemediğini?
E kendisi söyledi!
Nedir?
Kanıtlamak istediğin şeyi, kanıtın içinde zaten kabul etmiş olmak. Öncül ile sonuç aynı şeyi söyler, sadece başka kelimelerle; argüman kendi kuyruğunu yer.
Kalıbı
- X doğrudur, çünkü Y.
- Y’nin doğru olması için X’in zaten doğru olması gerekir.
- Yani: X doğrudur, çünkü X doğrudur.
Neden tutmaz?
Döngü, kelimeler değişince görünmez olur. “Dürüsttür, çünkü yalan söylemez” iki cümle gibi durur ama tek cümledir. Kimse durup öncülü sormayınca argüman sağlam görünür; oysa dışarıdan hiç kanıt girmemiştir. Ne kadar uzun döngü, o kadar iyi saklanır.
Nasıl yakalarsın?
- Kanıtı iddiadan çıkardığında geriye bir şey kalmıyor.
- “Çünkü”den sonra gelen şey, öncekinin başka bir söylenişi.
- Argümana dışarıdan hiçbir şey girmiyor: tanık yok, ölçüm yok, örnek yok.
Ne dersin?
“Peki onu nereden biliyoruz?” diye sor; cevap yine iddianın kendisine dönüyorsa döngüyü göstermişsin demektir. Sonra dışarıdan bir şey iste: “İddianın dışında bir kanıt var mı?”
Safsata olmadığı zaman
Bazı şeyler tanım gereği doğrudur: “bekârlar evli değildir” döngü değil, tanım. Kanıtsız iddia da döngü değil, sadece kanıtsızlık. Döngü, kanıt sunuyormuş gibi yapıp iddiayı tekrar etmek.
Örnekler
- Reklam“En iyi deterjan, çünkü en iyi temizleyen bu.” Aynı cümle iki kere.
- İş“Bu prosedür gerekli, çünkü prosedürlere uymak zorunlu.”
- Aile“Büyüklerin sözü dinlenir, çünkü büyükler öyle diyor.”
- Okul“Bu kitap güvenilir, çünkü kitapta öyle yazıyor.”