No. 02 Saldırı Safsataları argumentum ad hominem
Adam Karalama Safsatası
İngilizcesi: Ad Hominem
Lafıma cevap veremeyince bana laf attın. Gördüm.
Ha bu köprünün sınırı beş ton. Çay kamyonuyla geçme.
Sen daa geçen yil traktör sürmeyi öğrendun, köprüden ne anlaysun?
Dursun demeyir herif, tabela deyir.
Nedir?
İddiaya değil, iddiayı söyleyene saldırmak. Adam hakkında dediğin doğru bile olsa, söylediği şeyin doğru mu yanlış mı olduğuna dair tek kelime etmiş olmuyorsun.
Kalıbı
- A: “X.”
- B: “A şöyle biri.” (cahil, çıkarcı, tuhaf, toy, şişman…)
- B: “Demek ki X yanlış.”
Neden tutmaz?
Bir iddia, kimin söylediğinden bağımsız olarak doğru ya da yanlıştır. Sevimsiz adamlar doğru laf eder, sevimli adamlar saçmalar. Kişiye saldırmak konuyu değiştirir: dinleyene “bunu dinleme” der ama neden dinlememesi gerektiğini söylemez. O yüzden bu numara en çok, cevabı olmayanların işine yarar.
Nasıl yakalarsın?
- Cevap iddiadan değil kişiden bahsediyor: kim olduğu, ne yaptığı, neye benzediği.
- “Sen kimsin ki”, “senin gibi biri”, “ne anlarsın” kalıpları.
- Kişi hakkında söylenen doğru olsa bile iddiaya bir etkisi yok.
Ne dersin?
“Ben kim olmuşum, boş ver. Dediğim doğru mu, yanlış mı? Doğruysa neden, yanlışsa neden?” Kişisel lafa cevap vermeye başladığın an konu sen olursun. Lafı iddiaya geri çek, tekrar et, bekle.
Safsata olmadığı zaman
Konu birinin güvenilirliğiyse kişiden bahsetmek gayet meşru: yalan sicili olan tanık, çıkar çatışması olan uzman, alanı dışında ahkâm kesen otorite. O zaman bile varılacak yer “demek ki yanlış” değil, “bu kaynak yetmez, başka kanıt lazım”.
Örnekler
- Aile“Bu arabayı taksitle almayalım, faizi çok” diyen kardeşe: “Sen hayatında araba almadın, sus.”
- İşStajyer raporda bir hata bulmuş. Cevap: “Daha iki haftadır burada, ne bilecek?” Hata orada duruyor.
- Sosyal medya“Bu tarifte tuz fazla” yorumuna: “Profil fotoğrafına baktım, sen kimsin ki yorum yapıyorsun?”
- SağlıkDoktor “biraz kilo verirseniz diziniz rahatlar” demiş. Bekleme odası: “Kendi göbeğine baksın önce.”